مکاتب شطرنج از احمد رضائي

تاریخ ثبت مقاله: 1391/05/16

 

مکاتب شطرنج

http://www.escacshospitalet.com/web/images/frases_famosas/Kasparov.jpg

اکثر قریب به اتفاق مربیان شطرنج اعتقاد راسخ دارند که در آموزش شطرنج باید به تطور آن توجه شود. شطرنجی که امروزه با آن روبرو هستیم شطرنجی است پیچیده و گسترده. برای فهمیدن این شطرنج ( که از آن گاهی به شطرنج اولترا دینامیک یاد می شود)، شایسته است که به تحول آن نگاهی بیندازیم و به مراحلی که باعث ایجاد کیفی آن شده اند نظر افکنیم.

 

به این ترتیب پی خواهیم برد که پیچیدگی کنونی شطرنج از کجا به وجود آمده و علت آن چه بوده است.

آموزگاران شطرنج، سیر تاریخ شطرنج را باختصار به مراحل اصلی زیر تقسیم و از آن به مکاتب شطرنج یاد می کنند:

1-      شطرنج رومانتیک

2-       شطرنج مدرن ( کلاسیک)

3-      شطرنج هیپر مدرن

4-       شطرنج دینامیک

5-      مکتب شطرنج شوروی و ...

شطرنج رومانتیک

آندرسون نخستین قهرمان غیر رسمی جهان در بازیهای خود سبکی را به کار گرفت که بعدا به نام مکتب رومانتیک مشهور شد.

ویژگیهای سبک رومانتیک: در شطرنج رومانتیک اهمیت زیادی به گسترش سریع داده می شد. در این سبک، در اولین فرصت به حریف حمله می شد و با دادن قربانیهای سنگین، قبل از اینکه حریف فرصت قلعه گرفتن داشته باشد به حمله ماتی اقدام می شد. در این مرحله از شطرنج از مرحله گشایش خبری نبود و بازی با تدارک حمله بلکه با حمله مستقیم به شاه آغاز می شد. روشن بود که این سبک بازی، شروع بازیهایی نظیر گامبی شاه، گامبی اوانس، ایتالیایی و ... را ایجاب می کرد. به علت اینکه هنر دفاع هنوز به وجود نیامده بود. این سبک، پیروزیهای درخشانی را باعث شد و بنیانگذاران خود را بلند آوازه کرد.

مکتب مدرن (کلاسیک)

ویلیام اشتاینیتز، نخستین قهرمان رسمی جهان سبکی را بنیان نهاد که مفسران از آن به مدرن یا کلاسیک یاد می کنند.

ویژگیهای سبک مدرن: در شطرن مدرن، بازی، به مرحله شروع بازی، وسط بازی، آخر بازی تقسیم می شود که هر مرحله الزامات خود را دارا می باشد. اصول مرحله شروع بازی 1- گسترش سریع 2- اشغال مرکز 3- امنیت شاه و 4- هماهنگی مهره ها عنوان می شد. چنانکه می بینیم مرحله نخست یعنی شروع بازی مرحله تدارک حمله و گسترش بود نه حمله به حریف. طبق این شیوه از بازی، شروع بازیهای بسته نظیر پیاده وزیر متداول شد که قبلا به آنها توجه نشده بود.

از ابداعات دیگر اشتاینیتز تدوین اصول بازی دفاعی شطرنج بود. در دفاع باید از اصل اقتصادی بهره گرفته می شد که به اختصار چنین است: در دفاع باید از حداقل نیرو و زمان (تمپو) بهره گرفت و تا آنجا که ممکن است باید نیروی کمتری را درگیر دفاع کرد.

یکی دیگر از اصول دفاعی اشتاینیتز بر مبنای این اصل استوار بود که پیاده های قلعه ( پیاده هایی که شاه در پشت آن پناه گرفته است) نباید رانده شوند چرا که پیشروی آنها به ایجاد شکاف و باز شدن ستون روی قلعه کمک می کنند اما نیروی پیاده های جناح دیگر مانعی ندارد و بلکه توصیه می شود. اشتاینیتز برای نخستین بار اصول پوزسیونی را عنوان کرد که زیر بنای مکتب مدرن است. اشتاینیتز اعتقاد داشت که کسی باید حمله کند که از برتری برخوردار است و برتری ها را به دو دسته بلند مدت (ایستا) و کوتاه مدت (دینامیک) تقسیم کرد. به عقیده او برتری ماتریال، برتری دو فیل، برتری ستون باز، برتری پوزیسیونی ( پیاده عقب افتاده، پیاده دوبل، پیاده ایزوله و تعدد جزیره های پیاده ای...) برتری های بلند مدت را باعث می شدند و برتری های کوتاه مدت عبارت بودند از برتری گسترشی، برتری در فضا و برتری هماهنگی مهره ها که خصلت موقتی داشتند. اشتاینیتز توصیه می کرد که باید برای تبدیل برتری های کوتاه مدت به بلند مدت تلاش نمود.

یکی دیگر از خصلتهای شطرنج مدرن اهمیت قایل شدن برای اکثریت پیاده ای در جناح وزیر بود. با این حساب، اگر کلیه سوارها تعویض می شد کسی که اکثریت پیاده ای در جناح وزیر داشت می توانست با آزاد کردن یک پیاده، شاه حریف را متوجه آن جناح کند و با استفاده از غیبت شاه حریف از مرکز با شاه خود نفوذ کرده برتری قطعی بگیرد.

زیگبرت تاراش در ترویج تعالیم اشتاینیتز سهم بسزایی داشت.

شطرنج هیپر مدرن

نارساییهای آموزشی تاراش که شطرنج را به بن بست کشیده بود باعث به وجود آمدن انقلابی در شطرنج شد که از آن با نام هیپر مدرن یاد می شود. بنیانگذاران و مروجین این مکتب عبارت بودند از: رتی، تارتاکور، بریر، آلخین، بوگولیوبوف و نیمزوویچ.

ویژگیهای هیپرمدرن: در این شیوه به مقوله اشغال مرکز بسط داده شده و چنین عنوانی شد که اشغال مرکز اجتناب ناپذیر نیست بلکه می توان مرکز پیاده ای را به حریف واگذار کرد اما باید مرتب به این مرکز پیاده حمله کرد و باعث تعویض یا رانده شدن آنها شد و نهایتا از ضعفهای به وجود آمده برای استقرار سوارها استفاده کرد. این سبک باعث به وجود آمدن تعداد زیادی از شروع بازیهای جدید و بازنگری در شروع بازی های قدیمی شد. شروع بازی های رتی، دفاع آلخین، انواع هندی و نیمزوویچ از آن جمله اند.

این شروع بازی ها، وسط بازی متفاوتی را موجب می شد.

شروع دینامیک

نام شطرنج دینامیک با نام دکتر الکساندر آلخین عجین شده است اگر چه عناصر بازی دینامیک را می توان در تعالیم اشتاینیتز، بریر، مورفی، کاپابلانکا، لاسکر و دیگران سراغ گرفت.

ویژگیهای شطرنج دینامیک: به اختصار از این قرار است. در شطرنج دینامیک به اصل هماهنگی مهره ها بیش از هر اصل دیگر اهمیت داده می شود. در این شیوه، از تعویض برتری ها ابایی نیست. دادن برتری برای گرفتن نوع عملی و قابل استفاده برتری دیگر معمول است. از شروع بازیهای متقارن که خصلت تساوی دارند اجتناب می شود. به پیچیدگی میدان داده می شود که در آن دید ترکیبی و قدرت محاسبه واریانتها حرف اول را می زند. در بازی دینامیک با مهره سفید برای گرفتن ابتکار عمل بلند مدت و با مهره سیاه برای داشتن بازی متقابل تلاش می شود.

مکتب شطرنج شوروی

ویژگیهای مکتب شطرن شوروی: در این مکتب به شطرنج به دیده یک علم که تحقیق عینی را می طلبد نگریسته می شود. شروع بازی ها به طور عملی دسته بندی شده و مورد تحقیق قرار می گیرند. در مکتب شطرنج شوروی به قدرت بدنی اهمیت زیادی داده می شود. بازیکن باید در کنار مطالعه شطرنج حتما به پرورش جسمانی بپردازد. از نظر این مکتب شطرنج در درجه اول یک ورزش است.

مراجع:

استادان صحنه شطرنج- ریچارد مورفی

روش من- ایرون نیمزوویچ

شطرنج دینامیک- کولس

استراتژی شطرنج دینامیک – میهال سوبا

استراتژی مدرن شطرنج – الکسی سوئتین

نقل از سايت شطرنجباز

نظرات

نام

ایمیل   (نمایش داده نخواهد شد)
نظر

حامیان


قهرمانان
  • قهرمانان جهانی - اسیائی و کشوری
    قهرمانان جهانی - اسیائی و کشوری

  • استاد بزرگ شاهین لرپری زنگنه
    استاد بزرگ شاهین لرپری زنگنه
    قهرمان لیگ برتر باشگاهای کشوربه همراه تیم سایپا وکسب مقام اول (میز3) در سال 1398
    کسب عنوان برترین بازیکن جوان آسیا از سوی فدراسیون شطرنج آسیا (2016)
    شرکت در مرحله نیمه نهایی مسابقات قهرمانی کشور وراه یابی به فینال مسابقات در سال 1396
    نایب قهرمانی لیگ برتر باشگاهای کشوربه همراه تیم ذوب آهن وکسب مقام اول (میز1) در سال 1395
    کسب اخرین نورم استاد بزرگی در مسابقات المپیادجهانی به همراه تیم ملی بزرگسالان
    کسب مقام سوم قهرمانی جهان در رده سنی زیر 18 سال -2016
    کسب مدال طلای تیمی قهرمانی جهان در المپیاد زیر 16 سال 2015 - مغولستان
    کسب عنوان قهرمانی اسیا در رده سنی زیر 16 سال - 2015(کره جنوبی)
    کسب مقام دوم مشترک اوپن گرجستان 2015
    کسب اولین نورم استادبزرگی در تیرماه 94 (بلغارستان)
    کسب عنوان استادی بین المللی در فروردین 94(تایلند)
    کسب عنوان سومی تیمی مسابقات المپیاد جهانی 2014 مجارستان
    قهرمان اسیا در رده سنی زیر 16 سال -2014- هند
    کسب مدال تیمی مسابقا بین المللی قونیه ترکیه 2014
    کسب مدال برنز تیمی مسابقا بین المللی قونیه ترکیه 2013
    مقام دومی قهرمانی اسیا - رده سنی زیر 14 سال - ایران 2013
    مقام دوم تيمي و كسب مدال نقره ميز 5 در المپياد جهاني زير 16 سال (تركيه - 2012)
    مقام اول تیمی مسابقات قونیه - ترکیه 2012
    قهرمان اسیا در رده سنی زیر 14 سال سريلانكا و کسب مدال تیمی زیر 14 سال
    کسب مدال نقره تیمی سریع زیر 14 سال سریلانکا 2012
    مقام چهارم (مشترک با سوم ) جهان زیر 12 سال برزیل 2011
    قهرمان اسيا زير 12 سال فیلیپین 2011
    مقام ششم جهان زیر 12 سال 2010 یونان
    مقام هفتم جهان زیر 10 سال ترکیه 2009
    قهرمان اسيا زیر 10 سال 2009 هند و همچنین طلای تیمی زیر 10 سال
    مقام اول كشور در رده سني زير 12 سال
    مقام چهارم مسابقات زیر 14 سال قهرمانی جهان 2011
    قهرمان کشوردر سال 90-1389
    کسب مدال طلای asean ویتنام 2009 و اخذ عنوان استادی فیده
    کسب مدال تیمی زیر 10 سال - ویتنام 2008

  • استاد بین المللی  نیما جوانبخت
    استاد بین المللی نیما جوانبخت
    کسب مقام سوم اسیا در رده سنی زیر 20 سال - 2015 قرقیزستان
    کسب مقام قهرمانی کشور در رده سنی زیر 20 سال - 1394
    کسب مقام دومی مسابقات سریع و چهارمی متعارف قهرمانی اسیا - رده سنی زیر 18 سال -ایران 2013
    كسب مقام دوم تيمي در مسابقات المپياد جهاني زير 16 سال (استانبول 2012)
    مقام چهارم زير 16 سال اسيا (2012 سريلانكا)
    مقام اول اسيا در مسابقات سريع و بليتس زير 16 سال اسيا (2012 سريلانكا)
    مقام دوم تيمي زير 16 سال اسيا (2012 سريلانكا)
    مقام ششم مسابقات قهرمانی جهان در رده سنی زیر 16 سال 2011
    قهرمان جشنواره سراسری کشور در سال 90
    مدال نقره زیر 16 سال اسیا فیلیپین 2011
    نفر سوم مسابقات قهرمانی کشور در رده سنی زیر 16 سال
    مدال برنز تیمی المپیاد جهانی2011 - مدال طلای انفرادی المپیاد جهانی 2011
    مدال طلای تیمی مسابقات ازاد ترکیه 2011

  • استاد فیده انوشا مهدیان
    استاد فیده انوشا مهدیان
    مقام سوم مسابقات زون 3/1 آسیا در سال 1398
    مقام اول مسابقات قهرمانی بانوان کشور سال 1397 و عضویت در تیم ملی کشور
    نائب قهرمان کشور در رده سنی زیر16سال 1397
    مقام سوم مسابقات قهرمانی کشور رده زیر 20 سال97
    مقام سوم تیمی المپیاد جهانی شطرنج سال 2018
    نائب قهرمان کشور رده زیر 20 سال کشور 96
    قهرمان کشور در رده سنی زیر 16 سال 1396
    نائب قهرمان مسابقات سریع آسیا رده سنی زیر 20 سال 1396
    نائب قهرمان کشور مرحله اول ودوم رده سنی زیر 14 سال 1395
    نائب قهرمان مرحله اول کشور رده سنی زیر 20سال 1395
    مقام سوم کشور در رده سنی زیر 14 سال دختران - 1394
    قهرمان کشور در رده سنی زیر 20 سال دختران - 1394
    قهرمان کشور در رده سنی زیر 12 سال - 1393
    مقام سوم مسابقات قهرمانی کشور رده سنی زیر ١٢سال _ 1392

  • هستی خسروی
    هستی خسروی
    مقام دوم رده سنی زیر 10 سال1396
    کسب عنوان سومی قهرمانی جهان در رده سنی زیر 8 سال -216
    قهرمان کشور در رده سنی زیر 8 سال دختران - 1394
    نایب قهرمان رده سنی زیر 6 سال جشنواره کشور - 1392

  • محمد صادق نادری
    محمد صادق نادری
    قهرمان مسابقات اماتوزی اسیا- اصفهان 2016
    نایب قهرمان رده سنی زیر 14 سال پسران - 1394

  • محسن ترکان
    محسن ترکان
    نایب قهرمان مسابقات اماتوری اسیا- اصفهان 2016
  • امیرحسین بادکوبی
    امیرحسین بادکوبی
    کسب مقام سوم رده سنی زیر 14 سال کشور در سال 1391
    كسب مقام اول اوپن زنده ياد دكتر نوابي (كرمان -1391)
    نایب قهرمان مسابقات زیر 20 سال کشور در سال 1391
    مقام سوم در رده سنی زیر 12 سال در سال 90-1389

  • علیرضا آقائی
    علیرضا آقائی
    کسب مقام سوم رده سنی زیر 18 سال کشور در سال 1391
    مقام دوم تيمي زير 16 سال اسيا(سريلانكا2012)
    نفر دوم مسابقات قهرمانی کشور در رده سنی زیر 16 سال در سال 90-1389
    تکرار مقام دوم رده سنی زیر 16 سال کشور - سال 91-1390

  • فراز قلعه دار
    فراز قلعه دار
    نايب قهرمان اوپن زنده ياد دكتر نوابي (كرمان - 1391)
    قهرمان کشور در سال 1390 (رده سنی زیر 20سال)

  • استاد فيده پرنيان عباسي
    استاد فيده پرنيان عباسي
    کسب مقام سوم رده سنی زیر 12 سال کشور در سال 1391
    کسب مقام اول مشترک و عنوان استادي فيده مسابقات اسه ان در مسابقات اسه ان 2012
    مقام دوم قهرمانی کشور در رده زیر 10سال- سال 90-1389

  • رامیلا واگوهیان
    رامیلا واگوهیان
    مقام سوم زیر 18 سال 1396
    کسب مقام سوم بازیهای سریع مدارس اسیا در رده سنی زیر 15 سال دختران - تهران 2016
    نایب قهرمان کشور در رده سنی زیر 20 سال دختران - 1394
    نایب قهرمان کشور در رده سنی زیر 18 سال - 1393
    مقام سوم قهرمانی کشور - رده سنی زیر 14 سال - 1392
    مقام دوم زیر 8سال کشور در سال 1388

  • اشکان ازلی
    اشکان ازلی
    نایب قهرمان کشور در رده سنی زیر 16 سال(1392) و راهیابی به مسابقات قهرمانی اسیا(2014)
  • طناز ازلی
    طناز ازلی
    مقام سوم مسابقات قهرمانی بانوان کشور سال 1397 و عضویت در تیم ملی کشور
    نائب قهرمان کشور در رده سنی زیر 18 سال 1397
    مقام دوم مسابقات آسیایی رده سنی زیر 16 سال 2017
    مقام سوم سریع قهرمانی آسیا رده سنی زیر 16 سال 2017
    قهرمان کشور دررده سنی زیر16سال دختران 1395
    نایب قهرمان رده سنی زیر 15 سال دختران مدارس اسیا و کسب عنوان wcm - تهران 2016
    نایب قهرمان کشور در رده سنی زیر 14 سال - 1393

  • فاطمه مشهدی
    فاطمه مشهدی
    کسب مقام سوم زیر 12 سال کشور درسال 1397
    مقام سوم رده سنی زیر 10 سال 1396
    کسب عنوان دومی مسابقات سریع مدارس اسیا در رده سنی زیر 9 سال دختران - تهران 2016
    نایب قهرمان کشور در رده سنی زیر 8 سال دختران - 1394
    قهرمان کشور در جشنواره کشوری رده سنی زیر 6 سال - تهران - 1392

  • کیارش نجفی
    کیارش نجفی
    1390- مقام سوم تیمی دانش اموزان اسیا2011
    قهرمان استات اصفهان در رده سنی زیر 16 سال - 1394

  • خشایار رجبی
    خشایار رجبی
    مقام سوم تیمی دانش اموزان اسیا - 2011
  • امید کریمی
    امید کریمی
    دارنده مدال برنز قهرمانی کشور کم بینایان و نابینایان - 1395 رامسر
  • عسل کاظم زاده
    عسل کاظم زاده
    کسب عنوان بهترین بازیکن ریتینگ دار زیر 1900 بانوان اماتوری اسیا- اصفهان 2016
    قهرمان استان در رده سنی زیر 12 سال - 1393
    راهیابی به فینال قهرمانی کشور بانوان (انتخابی تیم ملی بزرگسالان)1393
    قهرمان استان در رده سني زير 10 سال دختران -1391
    قهرمان استان در رده سنی زیر 20 سال دختران - سال 1390
    مقام هفتم رده سنی زیر 10 سال کشور - سال 91-1390
    مقام چهارم مسابقات قهرمانی کشور رده سنی زیر 8 سال 90-1389

  • ایدا عباسی نفر چهارم کشور در رده سنی زیر 10 سال 91-1390 و قهرمان استان در رده سنی زیر 10 سال دختران
    ایدا عباسی نفر چهارم کشور در رده سنی زیر 10 سال 91-1390 و قهرمان استان در رده سنی زیر 10 سال دختران
    نفر چهارم کشور در رده سنی زیر 10 سال 91-1390
    قهرمان استان در رده سنی زیر 10 سال دختران

  • مسعود ایرانپور
    مسعود ایرانپور
    بهترین بازیکن با ریتینگ زیر 1800 مسابقات اماتوری اسیا- اصفهان 2016
  • علی کدخدائی
    علی کدخدائی
    بهترین بازیکن با ریتینگ زیر 2000 مسابقات اماتوری اسیا- اصفهان 2016
  • محمد جواد نادری
    محمد جواد نادری
    بهترین بازیکن بدون ریتینگ مسابقات اماتوری اسیا- اصفهان 2016
  • نگین ماجد
    نگین ماجد
    کسب عنوان بهترین بازیکن با ریتینگ زیر 1700 مسابقات اماتوری بانوان اسیا-اصفهان 2016
  • قهرمانان استان در سال 1398
    قهرمانان استان در سال 1398
    معرفی قهرمانان مسابقات استان در سال 1398
  • پدرام ناظمی
    پدرام ناظمی
    قهرمان بلیتس استان در سال 1398
  • بهزادکلانتری
    بهزادکلانتری
    قهرمان مسابقات پیشکسوتان استان اصفهان درسال 1398
  • علی صفیری
    علی صفیری
    قهرمان استان اصفهان در سال 1398